In 1994 heb ik van september tot aan de kerst in Potsdam gewoond. Met Remko Bak, waarmee ik mijn afstudeerscriptie schreef, deelde ik een kamer op de campus van de unversiteit van Potsdam. We zaten in het plaatsje Golm. De gebouwen dateerden uit de '30-er jaren. De regio was in beweging. En dat was maar goed ook, want de regio was ons onderzoeksobject. Het werd een regionaal-geografische studie met een sterk historische inslag. Als er al regio's die zo''n bizarre onstaansgeshiedneis hebben, er is er nauwelijks een waarvoor geldt dat zo recent een zo grote vernadering heeft plaatsgevonden dat de hele ruinmtelijke ligging in een klap - nou ja, een klap - totaal verandert. Een Muur bouwen, een muur weghalen. Ruimtelijke verbanden doorknippen en weer vast maken.Inmiddels is het al weer 15 jaar geleden dat ik met Potsdam bezig ben geweest. Mijn interesse voor de regio is echter gebleven. Ik ben geregeld terug geweest in dat prachtige gebied en heb elke keer met verbazing gekeken naar de razendsnelle veranderingen. De studie gaat tot 4 jaar na de eenwording van Duitsland, en dus de hernieuwde invloed van West-Berlijn op zijn ommeland. Reden genoeg om te kijken welke ontwikkeling de regio heeft doorgemaakt.
Ik heb later ook op internet geprobeerd of de gegevens te vinden waren, waarvoor we in Postdam drie maanden land in allerlei stoffige archieven hebben zitten overschrijven. Gestofjaste vrouwen waren nog niet bepaald gewend aan de nieuwe openheid. Ze hielden ons angstvallig in de gaten en wezen delen van kasten an waar we liever niet mochten kijken. In de DDR werden werkelijk de meest fantastische dingen bijgehouen. Ik vond dingen als de aantallen Kaninchen pro Nase pro Gemeinde heel leuk. Gemeindes bestonden soms net uit 100 inwoners, maar dat vond men in de DDR blijkbaar een mooie menselijke maat om data vast te leggen.Inmiddels kun je met een half uurtje goed internetzoeken meer informatie vinden dan toen in een paar maanden. Ik vind het een uitdaging om te kijken of het met deze nieuwe media mogelijk is om een vervolg te maken op de studie. Daarbij behoed ik mij ten enen male voor volledigheid. Anekdotisch is mooi zat. We zien wel...
Een jaar voordat we naar Potsdam gingen - op 6 december 1993 - is er een hervorming van de indeling in Kreisen (Kreisgebietsreform) geweest. De onderzochte regio, die bestond uit Kreis Potsdam en Landeshauptstadt Potsdam, bestaat niet meer in de oude vorm. Daarvoor in de plaats is Kreis Potsdam-Mittelmark gekomen, dat een groter gebied bestrijkt. Kreisen Potsdam, Belzig en delen van Brandenburg zijn daarin samengevoegd. Op dezelfde datum is er ook een gemeentelijke herindeling doorgevoerd.
De oude Kreis Potsdam bestaat nu uit de volgende delen:
- Klein-Machnow
- Teltow (+ Ruhlsdorf)
- Stahnsdorf
- Güterfelde
- Schenkenhorst
- Sputendorf - Nuthethal
- Bergholz-Rehbrücke
- Philippsthal
- Nudow
- Fahlhorst
- Tremsdorf
- Saarmund - Michendorf
- Langerwisch
- Wilhelmshorst
- Wildenbruch
- Fresdorf
- Stücken - Seddinersee
- Seddin
- Neuseddin
- Kahnsdorf - Beelitz
- Fichtenwalde
- Busendorf
- Reesdorf
- Schäpe
- Salzbrunn
- Elsholz
- Buchholz
- Wittbrietzen
- Rieben
- Zauchwitz
- Schlunkendorf - Schwielowsee
- Ferch
- Caputh
- Geltow - Werder
- Glindow
- Bliesendorf
- Plötzin
- Derwitz
- Kemnitz
- Phöben
- Töplitz - Gross-Kreutz
- Bochow
- Schmergow
- Krielow
Niet in oude Kreis Potsdam, wel bij Gross-Kreutz:
- Deetz
- Götz
- Jeserig
- Schenkenberg
Göhlsdorf maakt nu als enige gemeente van de onderzoeksregio deel uit van Kloster Lehnin, dat daar verder volledig buiten valt. Göhlsdorf wordt daarom niet meegenomen in het verdere onderzoek.
Datzelfde geldt voor Seeburg, dat zelfs niet onder Potsdam-Mittelmark is komen te vallen na de gemeentelijke herindeling en de nieuwe Kreisindeling van 1993.
Niet alleen voor de Kreis Potsdam is het nodige gewijzigd. Verschillende gemeenten die eerder tot die Kreis behoorden zijn nu gevoegd bij Stadt Potsdam. Het gaat hierbij om de volgende plaatsen :- Fahrland
- Neu-Fahrland
- Eiche
- Grube
- Satzkorn
- Uetz-Paaren
- Golm
- Gross-Glienicke
De veranderingen in de Kreisstructuur en gemeentes levert nauwelijks problemen op voor de vergelijkbaarheid van de nieuwe via internet verkregen data met de oude data. In een Faktenheft is de bevolkingsontwikkeling van 1875 tot en met 2005 te vinden, waarin alle wijzigingen in grenzen ten behoeve van de vergelijkbaarheid zijn verdisconteerd. Tot 1996 zijn de gegevens zelfs op het niveau van de Gemeinde beschikbaar.
Ontwikkeling van de bevolking
Aan de figuur valt af te lezen dat in de periode na de hereniging de gemeenten die het dichtst bij Stadt Potsdam en Berlijn liggen de sterkste groei laten zien. De gemeenten van de oude Kreis Potsdam ontwikkelen zich gunstig, zeker in vergelijking met andere gemeenten in Kreis Potsdam-Mittelmark. Alleen Seddiner See laat een minder gunstige ontwikkeling zien. De verklaring hiervoor ligt in de geschiedenis. De nieuwe gemeente Seddinersee omvat Neuseddin (?) waar in de ? jaren een groot spoorwegknooppunt is ontwikkeld. Om de werknemers te huisvesten zijn daar voor honderden gezinnen woningen gebouwd in Plattenbau. Deze weinig attractieve woonomstandigheden leiden in combinatie met de verdwijning van werkgelegenheid die verbonden was aan het spoorknooppunt tot minder gunstige omstandigheden.
Als gekeken wordt naar afzonderlijke perioden
1946-1989:
- Stadt Potsdam en Teltow zijn sterk gegroeid, Teltow in iets minder mate.
- In Neueddin is de sterkste groei te zien, waarvoor de reden het spoorwegknooppunt is.
- Overige gemeenten kennen een afnemende bevolking
1990-1999
- bevolkingafname in Stadt Potsdam
- In alle gemeenten groei, in Seuddin de laagste groei, in Nuthethal de hoogste
2000-2008
- Meeste groei in Kleinmachnow, Stahnsdorf, Michendorf en Schielowsee
- Groei in mindere mate in Nuthethal, Teltow, Stadt Potsdam, Werder
- Afname in de meest decentrale gemeenten: Neuseddin, Beelitz, Gross Kreutz
Geen opmerkingen:
Een reactie posten